LogoHG

Van zaalkerk naar kruiskerk
Oude landkaarten van 's-Gravendeel laten overduidelijk zien, dat de plaats waar het huidige kerkgebouw van de Hervormde gemeente staat, ook vroeger de plaats geweest moet zijn waar de eerste kerk heeft gestaan.
Wanneer de eerste kerk is gebouwd is niet te achterhalen. Dominee Blokkius duidt de "kerck" aan als "getimmerte". In de dagen van Ds. Mochart is er sprake van een "kerckehuis".

Hendrik Hamer, tussen 1621 en 1653 predikant in 's-Gravendeel, zet zich in voor de bouw van een stenen kerk. In 1637 wordt de stenen kerk voltooid. Tot 1840 verandert er weinig aan de plattegrond van het gebouw. Hoewel het aantal zitplaatsen ten tijde van Ds. Hanappier ontoereikend is, zien de kerkmeesters geen reden om het aantal banken en stoelen uit te breiden. Regelmatig komt het voor dat mensen ladders tegen de ramen plaatsen om zo de kerkdiensten te kunnen volgen.
Tijdens de ambtsperiode van Ds. Cramer besluiten de kerkmeesters, de oude benaming voor kerkvoogden, een portaal voor de hoofdingang van de kerk te bouwen. Via deze aanbouw proberen zij de klachten over tocht in de kerk te voorkomen. De komst van Ds. Van Groningen in 1827 doet de wekelijkse kerkgang toenemen en komt het herhaaldelijk voor dat kerkgangers niet meer in het kerkgebouw kunnen en voor de aanvang van de kerkdienst naar huis toe moeten. De kerkvoogden proberen het aantal kerkgangers te beperken. Zo wordt aan de mensen uit de Mookhoek (dat oorspronkelijk onder kerkelijk Strijen behoorde) geen zitplaats meer uitgegeven en is ook de jeugd beneden de vijftien jaar niet meer welkom tijdens de wekelijkse kerkdiensten.


De notabelen verbazen zich over deze maatregelen van de kerkvoogdij en stellen een uitbreiding van het aantal zitplaatsen voor. In maart 1839 vindt door Ds. Rienstra de eerste steenlegging plaats van de noordelijke aanbouw van het kerkgebouw. De kosten worden grotendeels betaald met een subsidie van het Departement van Waterstaat.In de tweede helft van de vorige eeuw laten de kerkvoogden de oostelijke en westelijke ingang van deze aanbouw in verband met tocht in de kerk naar de noordkant verplaatsen. Oude foto's, van voor de kerkbrand, tonen de dichtgemetselde deur aan de oostkant van het kerkgebouw.
Ten tijde van Ds. Van Heijningen wordt een galerij in het kerkgebouw aangebracht om zo het toenemende aantal kerkgangers een zitplaats te bieden.Na de brand in 1904 besluiten de kerkvoogden het kerkgebouw in vergrote vorm te herbouwen. Zij geven de architect opdracht de "oude" kerk niet alleen te voorzien van de noordelijke, maar ook van een zuidelijke aanbouw.
Zo verrijst er in 1905 een kerkgebouw, waarvan de plattegrond thans nog lijkt op een "Grieks kruis" (een kruis waarvan de vier benen even lang zijn). Dit ondanks het feit dat er rond 1950 en 1980 kleine veranderingen in het grondplan van het kerkgebouw zijn aangebracht.